اهميت آب و آلودگي آن

سليم

وضعيت فعلی آبهای افغانستان

افغانستان كشوري است كوهستاني كه داراي اقليم خشك و بارندگي كم و محاط به خشكه مي باشد موجوديت آبها دركشورما بستگي به ريزش برف هاي زمستاني بوده كه متشكل ازكوه هاي بلند و سرد مي باشد. اين كوه ها بگانه منبع تشكيل دهنده آب هاي جاري، زيرزميني و چشمه سارها را دركشور تشكيل ميدهد كه عدم استفاده مناسب ازمنابع آب دركشور سبب بروز مشكلات مي گردد.

كشورما درمنطقه از كشورهاي است آبگير كه داراي منابع آبي دريايي و جاري مي باشد كه متاسفانه ازآن استفاده كم صورت گرفته و اكثرآب هاي جاري كشورما درسرزمين كشورهاي همسايه ما جريان دارد. كه درحال حاضر باعدم دسترسي به آب صحي آشاميدني دركشورما با وجود منابع و ذخاير خوب آبي مواجه هستيم، كه ممكن كمتر از 30 فيصد نفوس كشورما به آب صحي آشاميدني دسترسي داشته باشند، كه نبود آب صحي آشاميدني باعث بروز امراض گوناگون مي گردد و هم چنان استعمال آب درسيستم زراعتي غيرمنظم بوده و ضايعات زيادي را دربر دارد. اعمار بلند منزل ها و عدم كاناليزاسيون مناسب نبود سيستم تصفيه انواع فاضلاب ها خود سبب آلودگي آب هاي زيززميني مي گردد كه دررفع اين معضله بايد توجه جدي اتخاذ گردد.

آب و اهميت آن

آب سرچشمه حيات است، انسان ها، حيوانات و نباتات براي ادامه حيات خودبه آب نيازدارد. درواقع هستي همه موجودات زنده به آب بستگي دارد. بيشتروزن بدن جانداران را آب تشكيل ميدهد. آب درزندگي روزانه انسان نقش مهم را دارد بشر ممكن بدون غذا مدت طولاني را زندگي نمايد، اما بدون آب نمي تواند به حيات خود ادامه دهد. انسان ها علاوه بر آشاميدن براي تمام فعاليت هاي خود به آب نياز دارد.

آب به عنوان ماده حياتي، به مثابه عنصر مهم دوران بقا است كه 75 فيصد الي 80 فيصد افغانستان براي تامين محصولات زراعتي، به آب ضرورت دارند. درحدود سه برچهار حصه سطح كره زمين را آب فرا گرفته است. 98 فيصد آبهاي كره زمين شورونمكي است، كه اقيانوس ها و بحرها را تشكيل ميدهد. تنها دوفيصد آب باقيمانده شيرين بوده كه بيش تر آن منجمد و يخ بسته مي باشد، و فقط كمتر ازيك فيصد آب هاي شيرين كره زمين براي موجودات خشكه قابل استفاده مي باشد. توزيع آب درتمام جهان يكسان نبوده دربعضي ازمناطق مثل اروپا به علت بارندگي فراوان، آب فراوان است، و برعكس دربعضي جاهاي ديگر مثل كشورهاي آسيايي و افريقايي آب كم است. آب ازجمله منابع قابل تجديد مي باشد، به اين معني هميشه درطبيعت درحال توليد است، منابع آبهاي شيرين محدود مي باشد و تابش آفتاب برسطح زمين درياها و اقيانوس ها موجب تبخيرات آب مي گردد. بخارآب به بالا رفته و به تدريج به مقدار آن افزوده مي شود. بخارآبها درارتفاعات بالاي هوا به اثر سرما متراكم و به صورت ابرظاهر مي شود. با سرد شدن هواي بالاي كره زمين سرازير مي گردد. بخشي زيادي ازبرف و باران به ابحار مي ريزد و بخشي ديگري بر كوه ها، جنگلات دشتها و شهرها مي بارد. قسمتي ازآب برف و باران روي زمين جاري مي گردد، كه به صورت دريا ها، نهرها، و بخشي ديگري از آن درزمين نفوذ مي كند و آب هاي زير زميني را به وجود مي آورد.

آب هاي زيرزميني

بيش از90 فيصد آب آشاميدني جهان ازآبهاي زيرزميني تامين مي گردد، آب هاي زيرزميني به وسيله چشمه ها، كاريزها، وحفر چاه ها به سطح زمين راه پيدا مي كند و مورد استفاده قرار مي گيرد. جنگلات، درخت ها و پوشش نباتي زمين، بهترين وسيله براي نفوذ آب به ذخاير زيرزميني مي باشد ريشه نباتات به علت مجاري درخاك باعث بهتر نفوذ كردن آب به زمين مي شود، هرجا كه زمين داراي پوشش نباتي بيش تري باشد، حركت عمقي آب باران باعث تغذيه آبهاي زيرزميني مي گردد. خطر آلوده شدن آبهاي زيرزميني درپايتخت و شهر هاي بزرگ كشور متصور است، بلند منزل هاي كه درساليان اخير درشهرهاي بزرگ كشوربه سرعت اعمار گرديده و مي گردد و داراي سيستم كاناليزاسيون نمي باشد، براي اكثر بلند منزل هاي مذكور چاه هاي سيپتك و قابل جذب اعمار گرديده است. اين كاردرآينده نزديك خطري بزرگي را متوجه آلوده شدن آبهاي زير زميني مي نمايد. عناصر كمياب دربرگيرنده 20 عنصر است كه ازغلظت كم درخاك و نبات برخورداراست . رسوب اين مواد درحفره ها و گودالها و به دنبال آن تجمع آب هاي روان سطحي در اين گودالها باعث گسترش دامنه آلودگي آبهاي زيرزميني خواهد شد.

آبهاي سطحي

بخشي از آبهاي برف و باران كه روي زمين جاري مي گردد آبهاي سطحي را تشكيل مبدهد هم چنان آبهاي سطحي به شكل جويبار هاي كوچك، نهرها، جبه زارها، درياها واقيانوس ها ديده مي شود، بيش تر درياها، به بحيره ها و بحرها مي ريزند كه اين آبها شور مي باشد و مستقيمأ موجودات زنده درخشكه آنرا مصرف كرده نمي توانند ولي همين آبها منشأ توليد آب شيرين هستند. اما تالاب ها يا جبه زارها بعضي شان شور و بعضي شان شيرين مي باشد.

تالابها و باتلاقها

تالابها دركشور عزيزماافغانستان ازنظرمنابع طبيعي، پناه گاه مطمئين حيات وحش وپرندگان ازاهميت به سزاي درطول تاريخ برخورداربوده است. چنين باطلاق ها درگوشه و كنار كشورما زياد بوده كه يكتعداد شان با داشتن مناظر طبيعي، موجوديت پرندگان مهاجر و بومي، حيات وحش، خزندگان، موجودات آبزي و ساير گياهان درطول تاريخ مورد توجه سلاطين وقت قرار گرفته است كه درحفاظت ازآنها عنواني ارگان هاي مسؤل وقت درمركز و ولايات هدايت لازم داده شده است، مانند بنداميرو دره آجر درولايت باميان، چقمقطين و زركول درولايت غزني، كول حشمت خان درشهركابل و ده ها تالاب ديگر كه هنوز نا شناخته باقي مانده است درولايات كشورما موجوداست. جهت حفاظت منابع و ذخاير مهم آب درطبيعت بايد از خشك شدن تالاب ها جلوگيري به عمل آيد وازطرف ديگر با كم شدن سرعت آب در تالابها، مواد معلق موجود درآب هاي ورودي به تالابها رسوب مي كند و درنتيجه آب كه از تالاب خارج مي شود اغلبأ صاف و بدون مواد زايد است. تالابها محل زندگي انواع حيوانات و نباتات و محل مناسبي براي تخم گذاري برخي ازماهيان و ساير حيوانات آبي و هم چنان محل زيست پرندگان مهاجر درفصول مختلف سال مي باشد و مواد غذايي موجود درتالاب ها درتغذيه نباتات آبي و ماهيان بسيار مهم و مؤثر مي باشند، ضمنأ از تالابهاي شيرين مي توان براي زراعت و احتياجات انساني استفاده نمود.

مصارف آب

استفاده ومصرف آب شامل مصارف شهري و خانگي، مصارف زراعتي و صنعتي مي باشد. از آبهاي سطحي علاوه بر مصارف فوق براي حمل ونقل كالاها و مسافرين استفاده مي گردد. آلوده شدن وضايعات آب و افزايش روز افزون نفوس توليد آب شيرين كه محدود است مورد تهديد قرار ميگيرد هم چنان مصرف بي مورد آب درمنازل، مزارع و صنايع سبب پائين آمدن مقدار آب هاي زير زميني مي گردد.

مصرف شهري ومنازل رهايشي آن

آب درزندگي روزانه چون آشاميدن، تهيه غذا، نظافت، شستشو، انتقال حرارت و آبياري زمين هاي زراعتي و فضاي سبز نقش مهمي را دارا مي باشد. ازطرف ديگرآب آشاميدني بايد پاك و عاري از هرگونه آلودگي باشد به همين دليل دربسياري جاها آب هاي آلوده را تصفيه مي نمايد وخوشبختانه مواد معلق مانند ذرات گل ولاي و مواد معدني به آساني ته نشين مي گردد، متاسفانه مواد كيمياوي كه اغلب باقيمانده از فعاليت هاي انساني هستند به سختي ازآب گرفته مي شود.

باجلوگيري ازرشد سريع نفوس و تنظيم درست و مناسب منابع آبي ذخاير محدود آب شيرين و آب توليد شده درطبيعت كمتر به خطر مواجه خواهد شد. حفظ جنگلات و پوشش نباتي موجب حفظ منابع آب شيرين درسطح كره زمين مي شود پس مسؤليت ما خواهد بود تا باحفظ جنگلات و تنظيم درست درهمه امور روزمره بايد ازاصراف يا مصرف بي رويه و بيش ازحد نيازو ضرورت آب جلوگيري صورت گيرد تا با كمبود آب مواجه نگرديم.

مصارف زراعتي آب

يقينأ كشت و زراعت بدون آب ممكن نخواهد بود و ما براي آبياري به منابع آبي ضرورت داريم اما استعمال آب دركشور درسيستم زراعتي غير منظم بوده و ضايعات زيادي را دربر دارد، و بايد با استفاده از روش درست و مناسب آبياري از ضايعات آب جلوگيري نماييم مثلآ با مراعات نمودن مطالب زيرچون آبياري درهنگام عصر وشب، پوشيدن نهرهاي ابياري درمناطق گرم، خودداري از آبياري نا بهنگام، استفاده ازشيوه هاي آبياري قطره اي و .....درحفظ منابع آب مؤثر خواهد بود.

مصارف صنعتي آب

روزانه براي فعاليت ها و توليدات صنعتي مقدارآب قابل ملاحظه ضرورت است مثلآ درنيروگاه هاي توليد برق، ازآب براي سرد كردن پايپ ها و دستگاه ها استفاده مي شود علاوتأ شستشو نقل و انتقال مواد زايد كارخانه ها توسط آب انجام مي گردد و ضمنأ تركيب اكثر مواد كيمياوي با يك ديگر به آب نيازدارد علاوه برآن صنايع نساجي، الكول سازي وكاغذ سازي صد درصد متكي به آب مي باشد. كه با تصفيه درست فاضلاب هاي صنعتي مي توان ازآب حاصله درصنعت و زراعت استفاده مجدد نمود. چون كشورما تا اكنون صنعتي نشده است، استعمال آب درصنعت درعصر امروزكم است بدين لحاظ خطرآلوده شدن آب هاي جاري نسبت نبودن فابريكات صنعتي زياد تا فعلآ وجود ندارد ضروري است تا قبل ازاين كه آبهاي كشورما درآينده نزديك از اثر صنعت آلوده گردد تدابير لازم وعملي ازطرف ارگان هاي مسؤل و ذيربط دررابطه اتخاذ گردد.

آلودگي آب

آب درذات خود پاك و بدون كثافات است ولي اگر به آن توجه نشود ملوث و آلوده گرديده و مزاحمت هاي را درجريان زندگي موجودات زنده به وجود ميآورد. مثلآ دربعضي كشورها 80 % بيماري هاي مردم ناشي ازمصرف آبهاي ملوث و الوده بوده و يا اين كه به واسطه آب انتقال ميابد. فعاليت هاي مختلف بشر كه براي رفاه و پيشرفت شان انجام ميدهند مثلآفاضلاب هاي خانگي، زراعتي و صنعتي ازجمله آلوده كننده هاي آبهاي شيرين به حساب ميآيد. هم چنان نفت آلوده كننده هاي دريا ها و بحر بشماررفته و نسبت انتشار سريع شان مرگ را بار ميآورند. همچنان زباله هاي كه به محل زيستگاه هاي ساحلي ريختانده و يا تخليه مي شود ممكن است صدها سال باقي بمانند كه از آن جمله خريطه هاي پلاستيك و مواد پلاستيكي ازجمله زباله هاي غيرقابل تجزيه اند كه وارد آب هاي درياها، نهرهاوجويبار ها مي شود و حيوانات آبي بعد ازتغذيه مري آنها مسدودشده و منجر به مرگ آنها مي گردد. زباله هاي كشتي ها و زباله هاي اتمي داراي مواد زهري هستند كه وارد درياها و ابحار مي شوند، ماهيان و حيوانات آبي را مسموم مي سازند. قرار تحقيقات كه انجام شده سالانه بيش از ده ميليون تن مواد زايد ازقبيل نمك، مواد كيمياوي زهري، فاضلاب، نفت و مواد راديو اكتيف به ابحارجهان اضافه مي گردد. كه آلودگي آبها موجب نابودي موجودات زنده درمحل ورود آلودگي ها گرديده و يا سبب تغييرات خواص فزيكي و كيمياوي محيط درياها و نهرها مي گردد كه اين تغييرات محيط زندگي موجودات زنده مفيده را نا مساعد و خطرناك مي سازد.

آلودگي هاي آب ها همچنين موجب بارش هاي اسيدي مي گردد كه براي محيط زيست زهري مي باشند. آلودگي توسط هايدروكاربن ها ( همچون نفت) ، پلي كلروبي فنيل ها( كه زهري و سرطان زا هستند) و ساير مواد كيمياوي چون انواع دوا ها، مواد شوينده... نيز مثال هاي ديگري ازآلودگي كيمياوي آبها هستند. مشكل بزرگي آلودگي آبها فعلآ دركشورما عبارت از عدم آگاهي و دانايي مردم از اهميت و ارزش همه جانبه و والاي اين نعمت وماده حياتي است.

آلودگي ناشي ازباران اسيدي

يكي ارجديد ترين تغييرات درتروپوسفير عبارت از پديده بارانهاي اسيدي است. باران اسيدي به پديده هاي مانند غباراسيدي برف اسيدي كه با نزول مقادير قابل توجه اسيد از آسمان همراه است اطلاق مي شود. و هنگام صورت ميگيرد كه گازهاي متصاعد شده اكسايد سلفر(SO₂) و اكسايد هاي نايتروجن درمجاورت نور آفتاب با بخارات آب بعد ازانجام عمليه كيمياوي اسيدهاي قوي چون سلفوريك اسيد يا تيزاب گوگرد H₂SO₄)) و اسيدهاي نيتريك HNO₃)) تشكيل گرديده كه اين تركيبات همراه با ساير تركيبات كه از احتراق به وجود آمده اند به صورت گازها برزمين فرود مي آيند و يا همراه با قطرات باران، دانه هاي برف، يا شبنم به سطح زمين مي رسند كه ميزان PH آب آن كمتراز 5.6 باشد. باران اسيدي داراي نتايج زيانبار اكولوژيكي مي باشد و وجود اسيد درهوا نيز برسلامتي انسان ها اثر مستقيم دارد و همچنين برروي پوشش نباتي تآثيرات نا مطلوبي مي گذارد. درچند دهه اخير ميزان اسيد آب باران دربسياري از نقاط كره زمين افزايش يافته و به همين خاطر اصطلاح باران اسيدي رايج شده است واز جمله مشكلات جدي محيط زيست كه امروزه بشررا دراكثر نقاط جهان تهديد مي كند به شمار مي رود. مشكلات فوق فعلآ دركشورما وجود ندارد.

خبر...